Feeds:
Bài viết
Bình luận

Tờ giấy và cách mạng 4.0 ?


Hôm qua đi đổi tấm căn cước và nhận được tấm giấy hẹn của công an quận đúng 2 tháng sau quay lại lấy tấm căn cước đã đổi này. Về nhà, nghe loạn xà ngầu về “cách mạng” công nghiệp 4.0…

Hai tháng để công dân có một tấm căn cước đi đổi. Hai tháng là khoảng 60 ngày. 60 ngày đủ để làm nên chiến dịch Điên Biên Phủ ngày xửa ngày xưa. 60 ngày công dân ra đường sẽ không có một tấm giấy thông hành, và hiển nhiên gần như không làm được gì liên quan đến công quyền và xã hội này. Coi như 60 ngày hiển nhiên gần như mất quyền công dân rồi !?

Rõ ràng ta thức cả đêm để nghĩ điều duy nhất nhỏ nhoi về tấm giấy công dân này: Tấm căn cước này phải “chế tạo” bằng cách gì, bằng thứ gì khó đến mức để chính quyền kiến tạo hô hào cách mạng 4.0 lại mất hai tháng mới làm xong ?

Một câu hỏi nhỏ nhưng có thể là “thiên nan vấn” ở xứ sở này. Như hàng vạn “nan vấn” bi hài khác đã thải loại ra trong xã hội sắp làm cách mạng 4.0 này.

cach_mang_40

Hồi còn đi dạy ở một trường cấp 3, một thầy giáo dạy tin học giải thích lý do không thể tin học hóa trong trường học, nhất là việc làm sổ điểm điện tử cho học sinh là: nếu trường minh bạch hóa hết mọi thứ thì sẽ rất khó để ban giám hiệu thực hiện lách điểm và các cắc cớ ưu tiên khác cho con em mấy người bên ủy ban ?!

Cải cách hành chính ở các bộ, ngành, mọi cơ quan đều vấp phải những barie vô minh kiểu như vậy dựng lên…

Xà quần liên tiếp công án nghi vấn này thì sẽ hiểu ra một điều: cách mạng công nghiệp 4.0 hay n.0 gì đi nữa mà với hệ thống nhân lực 1.0 do giai cấp công nông lãnh đạo thì chịu. Vì lúc ấy chỉ x. cơm là quan trọng thôi.

Cầm tờ giấy hẹn ra quán nước với đầy vẻ ngao ngán trước cổng, bà chủ quán dạy cho rằng: chú thêm chút tiền thì có người làm cho nhanh thôi mà ?!

Bài học “vô giá” của bà công dân hàng nước nhắc nhở để nhớ ra chân lý triết học của ông Mác nói từ thế kỷ XIX: vật chất có trước, ý thức có sau; vật chất quyết định ý thức. Lịch sử và những tư tưởng có từ thế kỷ công nghiệp cơ khí vẫn còn đang vận hành kia mà.

Bởi vậy công dân yên tâm ra về, kiên nhẫn sống với 2 tháng không có quyền công dân, nhìn lên trời để lạc quan thấy những làn mây trắng đục in hình cách mạng 4.0 mơ hồ khắc khoải một nỗi tuyệt vọng vô danh…

Saigon, một ngày buồn bã quen thuộc năm Đinh Dậu.


Nếu tôi là người cộng sản đích thực, hiển nhiên tôi cũng sẽ không cho lưu hành tác phẩm hồi ký giàu giá trị lịch sử này.

Vì nó nói rất đúng, rất trúng về bản chất cách thức vận hành xã hội theo cách của người cộng sản. Và đến nay, sau gần 7 thập kỷ sau khi cuốn sách được viết, những trang hồi ký vẫn sống động như bây chừ, thậm chí có nhiều “hình tượng” thực tế mấy bữa rày điển hình và minh chứng rõ điều Cụ Trần Trọng Kim viết.

“Lúc ấy (tức sau ngày ký Hiệp ước 6/3/1946) cái nếp cai trị cũ đã bỏ hết, ở các nơi đều có Nhân dân Uỷ ban làm việc. Những Uỷ viên trong những uỷ ban ấy phần nhiều là những người vô học thường là thợ thuyền hay phu phen, được khi có quyền trong tay làm lắm điều tàn ngược, bắt người lấy của, giết hại những người không theo đảng họ, hay vì tư thù tư oán chém giết một cách tàn nhẫn. Ai có dị nghị điều gì, thì cho là phản động, là Việt gian, bị bắt bớ, đánh đập tàn nhẫn, đâu đâu cũng náo động cả lên. Ai cũng tự hỏi rằng: nếu như thế này mãi thì nhân dân sống làm sao ?” (trang 128-129).

19601492_10155065296363929_4229743797333708602_n

Ngồi đọc “Một cơn gió bụi” (Lệ Thần Trần Trọng Kim) giữa môt buổi trưa nắng gắt và cảm thấy lịch sử mấy mươi năm vẫn oi nồng, oi nồng như chiếc quần đỏ của chị Nguyễn Ngọc Như Quỳnh mặc ra toà án bữa hôm rồi !

Saigon, ngày 5/7/2017

THẢNG THỐT HỘI AN


Hôm rồi đi ăn bún chả cá Đà Nẵng ở đường Lê Hồng Phong, vừa dắt xe tới bắt gặp ngay một giọng Bắc bảo dắt xe vào trong kia (để giữ) đã khiến mình chột dạ. Về Hội An, loanh quanh vài chỗ, thấy loáng thoáng giọng bắc đã ngờ ngợ… Tối ngồi chơi với họ Phùng còn biết thêm hiện một số nhà cổ Hội An được dân Bắc hà lắm tiền vào mua và nắm giữ quyền tự quản…

Hôm trước ngồi giữa Saigon với một cô học trò là phóng viên, bất giác hỏi Hội An bây chừ ra răng, thì được nghe một giọng chán chường: Hội An giờ thay đổi lắm thầy. Thay đổi hiển nhiên rồi, khi mà làn sóng du lịch phát triển đem theo những nền văn hóa khác, với những đồng tiền mạnh bạo hơn thì nó đành phải vậy. Nhưng mình chỉ nghĩ chung chung là Hội An phải thay đổi chừng chừng theo lẽ thường thôi, không thể khác, những thay đổi hiển nhiên khi hội nhập và đô thị hóa mạnh mẽ…. Còn phố Hội chắc vẫn nguyên đó, trầm lắng với những mắt cửa mở to đón khách một cách trìu mến. Còn đó, một Hội An an nhiên như nốt nhạc boston rải đều trên nhiều con phố hẹp đầy vẻ đẹp quá vãng. Còn đó, một dòng sông Hoài êm đềm chảy về biển mỗi ngày để khi trở về ta như sống lại một hoài cảm tươi đẹp đã qua. Còn đó những người con phố Hội giàu tình nghĩa và trầm ấm một giọng dễ nghe…

Bao nhiêu năm rồi, cứ hằng năm, trong khi lòng đã thừa thải sự ồn ào và phù phiếm, mình đã luôn quay lại Hội An, để uống một ly cafe đen, ngồi bên một con phố, và nghe người Hội An nói, để lấp đầy lại sự yêu mến trầm lặng, thay bỏ đi cái hư ảo, phù phiếm vốn đầy trong lòng của một kẻ du canh du cư giữa phố…

Nhưng Hội An giờ đã không còn như vậy. Chiều ngồi trên bờ đá trước Quảng trường Trung tâm nhìn qua bên kia. An Hội không còn một bóng cây vườn, chỉ thấy dãy phố giả cổ xô nghiêng trong trời chiều một cách trơ trụi. Đám cỏ trên đất bồi ùn lên giữa dòng chảy. Nước sông rút đi để trơ lại đám rác xộc lên chút mùi phố thị quen thuộc. An Hội của ngày xưa đã không còn. Phố Hội nhìn quanh đã tràn ngập người, người với người chen chúc lô nhô dù khi trời đã chạng vạng….

Hội An đã biến đổi, và chắc sẽ biến đổi với một gia tốc lớn khi mà chủ nhân của nhà cổ, của một số con phố cổ giờ là của người khác. Linh hồn của những con phố phải là của người Hội An, những con người đã lặng lẽ nâng niu và mến yêu gìn giữ mỗi ngày qua mấy trăm năm chiến tranh. Hội An không thể thay đi những dòng máu của những kẻ khác… Khi mà phố cổ, nhà cổ bị “rút ruột” văn hóa, Hội An sẽ bị rơi vào trạng thái đứt gãy văn hóa. rỗng ruột văn hóa, và hiển nhiên Hội An sẽ bị biến dạng hoàn toàn….

Thật bi hài khi ta ngồi ở phố cổ Hà Nội ăn bún đậu mắm tôm mà người miền Tây chế biến. Và cũng vậy, sẽ rất nhiều cay đắng khi ta về phố Hội, ngồi ăn cao lầu, bánh tráng đập lại phải nghe những giọng lanh canh của xứ Bắc vừa dọn món vừa thu tiền ? Hội An lúc ấy sẽ mất hết trong lòng ta ?

(Viết nhân ngày hoàn thành một kịch bản lễ hội Hội An)

Rồ chữ…


Em hỏi tôi sao lại phải mượn Trịnh để nói về mình. Ồ, anh đâu có vay mượn ai để nói về mình…
Có một lý do trên mọi lý do có thể trả lời cho em là chúng ta đã sinh ra và chúng ta đã là con người. Con người với ngũ uẩn đã động vọng để rồi ảo hóa mọi thứ trên thế gian bao quanh mình. Và ngũ uẩn đã cho ta lắng nghe được tiếng thì thầm của con tim, hướng cho ta nhìn xuyên qua hiện thể ta bà để thấy chân lý, giúp ta cảm giác được nỗi tin yêu trong cái vô thường của đời, nhận ra trong từng con chữ có nỗi ngọt ngào và cay đắng của tâm hồn người…
Có một lý do cũng xác đáng và rất cá nhân là anh là người rồ chữ. Những ngày tháng mù sương tuổi trẻ, trong cái chát chúa của tiếng kẻng hợp tác xã, dưới ánh đèn tù mù của một thời u tối sau 75, anh đã miên man theo những con chữ, và bị người cha đánh nhiều lần vì đã hoang phí hết số dầu hỏa ít ỏi phân phát cho mỗi hộ xã viên. Theo chữ, anh đã đọc Chế Lan Viên, Nguyễn Tuân, và sau này là Hoàng Phủ Ngọc Tường, Trịnh Công Sơn,… Những con chữ ngời ngời vẻ đẹp cao sang và mơ mộng đã khiến anh càng ngày cuồng chữ, cuồng đến rồ chữ. Và trong thời đại với lời lẽ rỗng tếch của tuyên truyền và sự thô lậu của tư tưởng, chữ đã giúp anh quên hết mọi thứ trên đời. Mỗi đêm dưới trăng anh thấy chữ như có linh hồn cựa quậy và ánh lên vẻ đẹp kỳ diệu. Và cũng từ đấy, anh là người theo chủ nghĩa duy mỹ. Anh đọc, tìm kiếm và viết ra chữ. Mặc kệ thứ chủ nghĩa duy vật và vị nhân sinh đang cương tỏa khắp vòm trời, anh thực thà yêu vẻ đẹp của con chữ. Anh đã yêu chữ như tình nhân, đó là một tình nhân lặng lẽ, vĩnh cửu và không lừa dối anh bao giờ…
Và anh lại đọc Trịnh như vậy. Yêu Trịnh vì vẻ đẹp của ngôn từ và tinh thần triết mỹ, mà không cần biết câu chữ nó nói lên điều gì. Trong cái tất bật của sinh tồn, trong cái ngổn ngang ta bà của đời, tình yêu chữ giúp ta quên đi nhiều thứ và yên bình trong cái giả tạm của đời !


Hôm nay xong mấy việc đại sự, định ngủ sớm, thế mà lại mất ngủ… Có lẽ vì xơ Cristina trong phim Hummingbird chăng ? Nàng làm gợi nhớ đến Anna Karenina của Lev. Trong bộ áo nữ tu đức hạnh, nàng vừa mang điều tốt đẹp vừa chứa đựng sự điên rồ. Nàng đi trên sợi dây vừa cao thượng vừa tầm thường, vừa khả tín vừa thực dụng,…

Lại nhớ lời vài người bạn xa tán phét mông lung, nhớ đọc đâu đó rằng: woman is a chaos.

Hỗn độn và mất ngủ, mất ngủ trong màn sương bất khả tín và mông lung về con người. Mất ngủ vì cả những cơn mơ đã thức dậy trong xanh và tràn bờ miên man những dãi băng ký ức bồng bềnh khó tan chảy… Mặc nhiên với ý nghĩ về Cristina, nữ tu mặc váy đỏ và đã từng theo Joey Điên Rồ thực thà, ta vẫn là như vậy thôi…

28 Apr 2015


Khi không có tự do thì không có sáng tạo ! Nơi nào không có tự do (đích thực) thì nơi ấy sẽ sa sầm vào sự phán xét và đạo đức giả tràn lan ?

Sau sự kiện Giáo sư Trương Nguyện Thành (Phó Hiệu trưởng Đại học Hoa Sen – TPHCM) mặc áo thun, quần đùi lên giảng bài, dư luận xứ Việt được phen ồn ào (ồn ào đến mức lấn át hết thảy những chuyện sinh tử như chuyện “cướp đất” của nông dân, Biển Đông, Formosa hay món nợ (máu) 12 ngàn tỷ cần xóa…).

Tôi chưa bao giờ lên lớp mà không đeo ca-vạt. Nhiều giảng viên đã nhìn tôi áy náy. Nhưng khi đứng trước sinh viên các ngành du lịch, văn hóa, ngôn ngữ, báo chí, tôi thấy mình cần như vậy. Và tôi cũng chẳng bao giờ có ý kiến về chuyện GV lên lớp cần phải thế này thế nọ. Bởi vậy, dù không làm được nhưng tôi thấy đầy cảm xúc với chuyện GS. Thành lên lớp như vậy !

Là một nhà khoa học thực thụ, một nhà giáo lâu năm, GS. Thành thừa hiểu chuyện ăn mặc như vậy sẽ không ổn trong trạng thái quen “bình ổn” của một xã hội mà não trạng rất coi trọng hình thức, cọi trọng “đồng phục”… Tôi nghĩ ông có chủ ý rõ ràng về dzụ này. Vì thế tôi rất khoái bản lĩnh của GS. Thành !

Nghe nói Bộ Giáo dục – Đào tạo yêu cầu Đại học Hoa Sen báo cáo. Nghe báo cáo và sẽ xử lý dzụ này theo kiểu gì thì ta không lường được ? Chắc như dzụ xin phép mấy bản nhạc mà thiên hạ đã hát mấy mươi năm của Bộ Văn Thể Du ?

Ra xứ Bắc, tôi thấy cánh xe ôm hay mặc áo vest và đeo cà-vạt đứng đón khách ở nhiều nhà ga, ngã ba ngã tư, tôi lại thấy có gì đó không ổn… Không biết mấy bác xe ôm này có làm “báo cáo” tường trình về sự bất bình thường này không ?

Cấm và không cấm, báo cáo và xử lý từ những chuyện quần đùi áo cánh đến chuyện treo cờ ngày lễ, vô cùng chặt chẽ… Vậy mà xã hội vẫn cứ rách bươm như tổ đĩa !?

Tôi thực sự ngán khi áo thun lên giảng đường. Nhưng sẽ còn ngao ngán hơn khi nhiều kẻ nhân danh đám đông đã mặc quần đùi trong tâm hồn, mặc áo rách trong nhân cách lại lên tiếng phán xét con người !

THẦY TÔI


Một chiều giữa năm lớp 5 tiểu học, thầy Hồ Tấn Tư đi xe Honda 68 xuống làng, gửi xe đi bộ vào xóm cát Phú Bình để xin ba me cho Thầy chở tôi lên phố Tam Kỳ. Ban đầu tôi không biết Thầy đưa tôi đi như vậy để làm gì, chỉ biết cái cảm xúc sung sướng ngây ngất của một đứa học trò quê lần đầu tiên trong đời được ngồi trên chiếc xe máy. Thầy chở tôi qua chợ, các trường học, đi dọc theo những con phổ ngắn nghèo nàn của thị xã Tam Kỳ sau 1975.

Cuối cùng Thầy đưa tôi đến ga Tam Kỳ. Tôi vẫn còn nhớ như in, trong cái nắng quái chiều hôm ngày ấy, hai thầy trò đứng đợi một đoàn tàu đi qua. Ga Tam Kỳ sau chiến tranh chơ vơ, khô khốc giữa một khu đất còn đầy hố bom, những cây dương liễu cụt ngọn, dây thép gai còn chăng dày đặc xung quanh… Ga ngày ấy hiu hắt và thưa thớt chuyến tàu qua lại. Sau khi cho tôi nhìn thầy đoàn tàu rầm rập đi qua, Thầy dặn tôi: Ít bữa con đã đi thi học sinh giỏi rồi, Thầy chở con đi các nơi là để con nhìn thấy mọi thứ mà viết. Con nhớ con phải viết những gì con thấy, con nghe được, con chỉ viết những gì con cảm nhận và suy nghĩ từ chính mình thôi… Đấy là lời dạy đã trở thành một nguyên tắc vàng, và nó đã đi theo suốt những chặng đời đã qua của tôi. Theo lời Thầy, tôi đã luôn sống, nghĩ và viết một cách trung thực, độc lập, vì con người, vì cái Đẹp như vậy.

Sau này, ở nhiều năm cuối các cấp học, Thầy đã cho tôi lên ở lại nhà Thầy tại căn nhà 47 Tiểu La để ôn thi bồi dưỡng trong các kỳ thi học sinh giỏi. Căn nhà Thầy đầy sách và hơi ấm tình yêu học trò. Và có lẽ từ đây, sách vở, tình cảm thương yêu của mọi người trong nhà, sự dạy dỗ luôn ôn tồn, giản dị và sâu sắc của Thầy đã khơi dậy mọi thứ trong đứa học trò quê ngơ ngáo như tôi. Từ đây. một “cú hích Archimedes” với tôi được bắt đầu để tôi đi tiếp trên con đường xa rộng về tương lai. Từ đây, nhờ sự dạy dỗ của Thầy, một đứa học trò ở một làng cát nghèo hiu quạnh như một nơi mà Chúa dương đã bỏ quên đã biết tin yêu con người, biết trân quý con chữ, tri thức trong một thời kỳ vốn bị coi như là những loại thứ yếu, xa xỉ sau thực phẩm tem phiều và lý lịch chính trị. Sau này, tôi được biết Thầy là một trí thức Tây học ít ỏi trong hệ thống giáo dục tiểu học sau biến cố 1975 vẫn còn được “lưu dung” để dạy học…

Những năm đầu đời sinh viên tại Trường Đại học Sư phạm Huế, trước ngày 20/11, tôi chưa viết thư chúc Tết Nhà giáo đến Thầy thì đã nhận được lá thư thăm hỏi, động viên và nhắn nhủ từ Thầy. Sau gặp Thầy, Thầy nói: Con đừng ngại ngần chi, coi như Thầy gửi thư thăm chúc đồng nghiệp tương lai ấy mà… Tôi vẫn luôn nhớ mãi khuôn mặt hiền từ của Thầy ngày ấy, và vẫn mang theo niềm mong ước lớn mà Thầy đã gửi cho tôi trên con đường dạy học của mình. Tôi vẫn luôn cố gắng sống, dạy học như cách của Thầy dạy tôi, ứng xử với những học trò của mình sau này dưới lời dạy mà như đã thành cái bóng cây đại thụ mênh mông nhân hậu của Thầy. Tuy nhiên sau 11 năm dạy học, vì lý do sức khỏe, vì sự khác biệt về quan niệm giáo dục trong nhà trường, tôi đã chuyển nghề trong những dày vò nội tâm dài ngày. Đấy là lần lớn nhất tôi thấy mình xấu hổ và nhỏ bé, vì chính mình dường như đã “bỏ quên” niềm mong ước của Thầy…

Thầy ơi, đã biết và dự cảm về lẽ tử sinh thường hằng của một đời người, nhưng cái tin sáng nay vẫn làm con bàng hoàng và đau đớn. Thầy đã ra đi mãi mãi về phía cõi Người Hiền, nhưng hình ảnh, nhân cách và những lời dạy ngày nào của Thầy vẫn sẽ là những viên kim cương bất hoại trong lòng con. Kính biệt Người Thầy vĩ đại trong cuộc đời con !

Saigon, ngày 7/3/2016